การศึกษาสมองเด็กและวัยรุ่นโดยเทคโนโลยีล่าสุด (Functional magnetic resonance imaging- fMRI) พบว่า กว่าที่สมองของคนเราจะเติบโตเต็มที่ จะต้องมีอายุมากกว่า 20 ปีขึ้นไป สมองของวัยรุ่นไม่เพียงยังไม่เติบโตเต็มที่ แต่ยังเป็นช่วงเวลาที่มีการเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่
เด็กอายุ 6 ขวบมีขนาดสมองประมาณ 90-95 % ของผู้ใหญ่ ช่วงเวลาจากวัย 6 ถึง 12 ปี (เฉลี่ย ผู้หญิง 11 ปี ผู้ชาย 12 1/2 ปี) จะเป็นการแตกกิ่งก้านสาขาที่เชื่อมต่อระหว่างเซลล์สมองด้วยกัน หลังจากนั้น คือ ในช่วงวัยรุ่น จะเป็นช่วงเวลาของการตัดแต่งเส้นใยประสาท ส่วนที่ไม่ใช้จะสลายตัวไป ส่วนที่ใช้จะมีเส้นใยที่หนาขึ้น ส่งผ่านข้อมูลได้รวดเร็วขึ้น (Use-it-or-lose-it principle)
การใช้เวลาและประสบการณ์ชีวิตจึงส่งผลต่อโครงสร้างของสมอง และเป็นตัวกำหนดว่าสมองของวัยรุ่นแต่ละคน จะพัฒนาไปอย่างไร เช่นในการศึกษาผู้ที่ฝึกฝนเปียโน พบสมองส่วนที่ใช้ในการควบคุมนิ้วมือมีเส้นใยที่หนาขึ้น คนขับรถแท็กซี่ในนครลอนดอน ซึ่งต้องจำเส้นทางของถนนสายต่าง ๆ มีสมองส่วนที่ควบคุมความจำใหญ่ขึ้นการที่วัยรุ่นชอบทำอะไรแปลกใหม่อยู่เสมอ ยังเป็นผลของการเปลี่ยนแปลงฮอร์โมนและโครงสร้างสมอง ทำให้มีความต้องการหาสิ่งเร้าใจ แปลกใหม่ ซึ่งในเชิงวิวัฒนาการน่าจะเป็นการช่วยให้มนุษย์เราก้าวออกไปสำรวจโลกกว้าง เพี่อค้นหาเส้นทางใหม่ ๆสำหรับตนเอง แต่ในโลกปัจจุบันที่แวดล้อมไปด้วยยาเสพติด กลุ่มมิจฉาชีพ สิ่งยั่วยุ ทำให้วัยรุ่นเป็นช่วงเวลาที่เสี่ยงต่อการเกิดปัญหา
สมองส่วนที่ทำหน้าที่ในการแสวงหาสิ่งเร้าใหม่ ๆ เติบโตเต็มที่ ขณะที่สมองส่วนที่ทำหน้าที่ในการตัดสินใจยังไม่พัฒนาดีพอ ทำให้วัยรุ่นทำเรื่องเสี่ยง โดยไม่ค่อยคำนึงถึงผลตามมา เปรียบเสมือนรถยนต์ที่ติดเครื่องพร้อมวิ่งแล้ว แต่ไม่มีคนขับที่มีประสบการณ์คอยควบคุมทิศทาง
การศึกษาเปรียบเทียบการทำงานของสมองระหว่างวัยรุ่นกับผู้ใหญ่ พบว่า ขณะตัดสินใจ วัยรุ่นจะใช้สมองส่วนที่ควบคุมอารมณ์ความรู้สึกมากกว่า ขณะที่ผู้ใหญ่จะใช้สมองส่วนที่ทำหน้าที่คิดตัดสินใจมากกว่าวัยรุ่น ยังมีแนวโน้มจะอ่านสัญญาณทางอารมณ์ผิด เช่น เมื่อทดสอบให้อ่านอารมณ์ของคนในภาพที่กำลังมีความกลัว ก็จะตอบว่ากำลังมีอารมณ์โกรธ สับสน หรือเศร้าเสียใจ วัยรุ่นจึงอาจเข้าใจคนรอบข้างผิดได้ง่าย โดยเข้าใจว่าคนอื่นโกรธหรือไม่พอใจตน ซึ่งทุกอย่างจะค่อย ๆ ดีขึ้น เมื่อสมองส่วนคิดตัดสินใจมีการพัฒนาเติบโตเต็มที่ หลังอายุ 20 ปี
นอกจากนี้ การอยู่ร่วมกันเป็นกลุ่ม ยังทำให้วัยรุ่นมีแนวโน้มทำในเรื่องที่เสี่ยงหรือเป็นอันตรายได้มากขึ้น ซึ่งลักษณะเช่นนี้ ค่อย ๆ หายไปในผู้ใหญ่ สมองของวัยรุ่นยังตอบสนองต่อฤทธิ์กระตุ้นและฤทธิ์เสพติดของยาเสพติดและสุรามากกว่าผู้ใหญ่ ทำให้เสี่ยงต่อการเสพติดมากขึ้น
ในเรื่องของแรงจูงใจ เช่น การรู้จักรับผิดชอบทำงานที่ได้รับมอบหมายให้เสร็จ พบว่าสมองส่วนควบคุมแรงจูงใจของวัยรุ่นทำงานน้อยกว่าในผู้ใหญ่ วัยรุ่นจึงมีแนวโน้มเลือกทำเฉพาะสิ่งที่ให้ความเร้าใจมากพอ หรือทำในสิ่งที่ไม่ต้องลงแรงมาก การชักชวนให้วัยรุ่นปรับเปลี่ยนพฤติกรรม จึงต้องเน้นให้เห็นถึงประโยชน์เฉพาะหน้าที่จะได้ มากกว่าจะพูดถึงผลที่จะได้รับในระยะยาว
ในเรื่องการนอนหลับ พบว่าระบบการหลั่งฮอร์โมนที่ควบคุมการนอน (Melatonin) ของวัยรุ่นมีการทำงานที่ช้ากว่าในเด็กเล็กหรือผู้ใหญ่ ร่างกายจึงเข้าสู่ขั้นตอนการนอนหลับช้ากว่าวัยอื่น ๆ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น